Omurilik Felci Sonrası Yürüme Şansı: Yaralanma Seviyesine Göre Beklentiler

Omurilik yaralanması sonrası en çok merak edilen konu, yeniden yürüme olasılığıdır. Bu olasılık büyük ölçüde yaralanmanın tam ya da eksik olmasına, seviyesine ve ilk haftalardaki muayene bulgularına bağlıdır. Bu yazıda bu faktörleri ve rehabilitasyon seçeneklerini özetliyoruz.

Tam ve eksik yaralanma

• Tam (komplet) yaralanma: Yaralanma seviyesinin altında, en alt sakral bölgede (makat çevresi) dahil hiçbir his ve hareket yoktur.
• Eksik (inkomplet) yaralanma: Seviyenin altında bir miktar his ve/veya hareket korunmuştur. Yürüme olasılığı belirgin olarak daha yüksektir [1].

ASIA skalası ve yaralanma seviyesi

Yaralanma, uluslararası standart muayene (ISNCSCI) ile sınıflandırılır. ASIA Bozukluk Skalası A’dan E’ye kadar uzanır: A tam yaralanmayı, B yalnızca hissin korunduğu eksik yaralanmayı, C ve D farklı düzeylerde hareketin korunduğu eksik yaralanmayı, E ise normal muayeneyi gösterir [2]. Ayrıntılar için omurilik yaralanma seviyesi nasıl belirlenir ve parapleji ve tetrapleji yazılarına bakabilirsiniz.

İlk haftalar bize ne söyler?

İlk 72 saat ile ilk 2 hafta içinde yapılan muayene, prognoz açısından değerli bilgiler verir. Tek başına kesin bir yargı ise oluşturmaz. Bir klinik tahmin kuralında yaş, bacakta iki kas grubunun gücü ve iki dermatomda hafif dokunma duyusu kullanılarak bir yıl sonraki bağımsız yürüme olasılığı yüksek doğrulukla öngörülmüştür [3].

Seviyeye ve türe göre yürüme olasılığı

• ASIA A: Bağımsız yürümeye ulaşma olasılığı düşüktür. Rehabilitasyonda tekerlekli sandalye ile bağımsızlık, transferler ve sağlık sorunlarının önlenmesi ön plandadır.
• ASIA B: Değişkendir. Özellikle iğne batma duyusunun korunduğu hastalarda yürüme olasılığı daha yüksek bildirilmiştir [1].
• ASIA C: Hastaların önemli bir kısmı, çoğunlukla yardımcı cihazla, yürüme kazanabilir. Yaş bu olasılığı belirgin etkiler [1].
• ASIA D: Hastaların büyük çoğunluğu yürüme kazanır [1].

Bu oranlar gruplara aittir ve tek bir hasta için kesin bilgi vermez.

Videoyu oynat: Omurilik Felci ve Tedavisi

Rehabilitasyon: klasik ve robotik yürüme eğitimi

Rehabilitasyon; kas güçlendirme, gövde dengesi, ayakta durma, transfer eğitimi, ortezler ve yürüme eğitimini kapsar. Sistematik bir derlemede robot destekli yürüme cihazıyla yapılan yürüme eğitiminin omurilik yaralanmalı hastalarda yürüme hızı, mesafe ve bacak gücü üzerinde olumlu etkileri bildirilmiştir [4]. Ayrıntılar için robotik fizik tedavi ve rehabilitasyon ve ayağa kaldıran tekerlekli sandalye yazılarına bakabilirsiniz.

Mesane, bağırsak, cilt ve solunum

Yürümenin yanında yaşam kalitesini en çok etkileyen konular şunlardır: idrar sorunları ve temiz aralıklı kateterizasyon, bağırsak programı, bası yaraları, solunum ve boyun-üst sırt yaralanmalarında otonomik disrefleksi.

Omurilik iltihabı (transvers miyelit) ve iyileşme

Transvers miyelitte iyileşme çoğunlukla ilk 3 ayda başlar. Kazanımlar 1–2 yıla kadar sürebilir. Ağır tutulumda kalıcı kısıtlılıklar kalabilir. Ayrıntılar için transvers miyelit yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Omurilik felci olan biri tekrar yürüyebilir mi? Bu; yaralanmanın tam ya da eksik olmasına, seviyesine ve ilk haftalardaki muayene bulgularına bağlıdır. Eksik yaralanmalarda olasılık belirgin olarak daha yüksektir.

Omurilik felcinde tuvalet hissi geri gelir mi? Eksik yaralanmalarda mesane ve bağırsak hissi kısmen ya da tamamen geri gelebilir. Tam yaralanmalarda ise genellikle düzenli bir mesane-bağırsak programı gerekir.

Robotik yürüme tam yaralanmada işe yarar mı? Tam yaralanmada amaç bağımsız yürüme değil; dolaşım, kemik sağlığı, spastisite ve psikolojik iyilik hali gibi ikincil faydalardır. Uygunluğu hekim değerlendirir.

İyileşme ne kadar sürer? Belirgin iyileşme çoğunlukla ilk 6–12 ayda görülür. Eksik yaralanmalarda kazanımlar daha uzun sürebilir.

Değerlendirme ve iletişim

MR görüntülemelerinin ve ASIA muayene kayıtlarının değerlendirilmesi ve rehabilitasyon planı hakkında görüş için muayene randevusu ya da ikinci görüş talebinde bulunabilirsiniz: Muayene ve iletişim. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.

Kaynaklar

1. Scivoletto G, et al. Who is going to walk? A review of the factors influencing walking recovery after spinal cord injury. Front Hum Neurosci. 2014. PMID: 24659962
2. Kirshblum SC, et al. International standards for neurological classification of spinal cord injury (revised 2011). J Spinal Cord Med. 2011. PMID: 22330108
3. van Middendorp JJ, et al. A clinical prediction rule for ambulation outcomes after traumatic spinal cord injury: a longitudinal cohort study. Lancet. 2011. PMID: 21377202
4. Nam KY, et al. Robot-assisted gait training improves walking function and activity in people with spinal cord injury: a systematic review. J Neuroeng Rehabil. 2017. PMID: 28330471